นฬกชาดก

นฬกชาดก

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ในสมัยที่พระพุทธเจ้ายังทรงดำรงพระชนม์ชีพอยู่ ณ พระเชตวันมหาวิหาร ทรงปรารภถึงอดีตชาติของพระองค์ ในครั้งนั้น พระองค์ได้เสวยพระชาติเป็นพระโพธิสัตว์ ทรงบำเพ็ญบารมีเป็นพญานกกระทาตนหนึ่ง อาศัยอยู่ ณ ป่าใหญ่แห่งหนึ่ง ใกล้เชิงเขาหิมพานต์

พญานกกระทาตนนี้ เป็นนกที่มีรูปร่างสง่างาม ขนสีน้ำตาลเข้มเป็นประกายเมื่อต้องแสงแดด ดวงตากลมโตสีดำสนิท ฉายแววฉลาดและอ่อนโยน มันมีเสียงร้องที่ไพเราะ เสนาะโสตยิ่งนัก ทำให้สัตว์น้อยใหญ่ในป่าต่างพากันรักใคร่และเคารพยำเกรง ในป่าแห่งนั้น มีอาณาเขตที่พญานกกระทาหวงแหนเป็นพิเศษ คือบริเวณริมบึงใหญ่ ที่มีต้นกกขึ้นหนาทึบ เป็นแหล่งอาหารอันอุดมสมบูรณ์และเป็นที่หลบภัยชั้นดี

วันหนึ่ง ขณะที่พญานกกระทากำลังหาอาหารอยู่ใกล้บึง ก็ได้ยินเสียงร้องอันโหยหวนมาจากพงหญ้าใกล้ๆ มันรีบโผบินเข้าไปดูด้วยความเป็นห่วง ก็พบกับลูกนกกระทาตัวหนึ่ง ซึ่งมีรูปร่างผอมโซ ขนรุ่งริ่ง บาดเจ็บสาหัส

"เจ้าเป็นใคร เหตุใดจึงมาบาดเจ็บอยู่ริมบึงเช่นนี้?" พญานกกระทาถามด้วยน้ำเสียงอ่อนโยน

ลูกนกกระทาพยายามลุกขึ้น แต่ก็ทำได้เพียงกระเสือกกระสน "ข้า... ข้าคือลูกนกกระทา หลงทางมาจากรัง... ขณะที่กำลังหาอาหาร ข้าก็ถูกสุนัขจิ้งจอกป่าร้ายจับตัวได้... มันขย้ำข้าจนบาดเจ็บสาหัส... ข้าหนีมาได้ แต่ก็หมดแรง..."

พญานกกระทาสังเวชใจยิ่งนัก "อย่าเสียใจไปเลยนะเด็กน้อย ข้าจะช่วยเหลือเจ้าเอง" ว่าแล้วพญานกกระทาก็ใช้ปีกอันแข็งแรงของตน ค่อยๆ ประคองลูกนกกระทาที่บาดเจ็บ และพาไปยังรังอันอบอุ่นของตน

ที่รังของพญานกกระทา มีนกกระทาอีกหลายตัวอาศัยอยู่ ซึ่งต่างก็เป็นบริวารและครอบครัวของมัน เมื่อเห็นพญานกกระทาอุ้มลูกนกกระทาที่บาดเจ็บมา ทุกตัวก็เข้ามาสอบถาม

"ท่านเจ้าคะ! เกิดอะไรขึ้นกับลูกนกกระทาตัวน้อยนี้?" นกกระทาตัวเมียตนหนึ่งถามด้วยความตกใจ

"มันถูกสุนัขจิ้งจอกป่าร้ายทำร้ายมา ข้าจะดูแลรักษาบาดแผลให้มันจนกว่าจะหายดี" พญานกกระทาตอบ

ตลอดหลายวันต่อมา พญานกกระทาได้ทุ่มเทเวลาทั้งหมดในการดูแลลูกนกกระทาตัวนั้น มันออกไปหาอาหารชั้นดีมาป้อน คอยป้อนน้ำ และใช้ใบไม้สดๆ มาประคบประหงมบาดแผลให้ จนบาดแผลค่อยๆ ดีขึ้น ลูกนกกระทาก็เริ่มแข็งแรงขึ้นเรื่อยๆ

ลูกนกกระทาเมื่อเริ่มหายดี ก็รู้สึกซาบซึ้งในบุญคุณของพญานกกระทาอย่างหาที่สุดมิได้ มันยกย่องพญานกกระทาว่า เป็นผู้มีพระคุณยิ่งกว่าบิดามารดา

"ท่านพญานกกระทา ข้าขอขอบพระคุณท่านเป็นอย่างสูง ที่ท่านได้ช่วยชีวิตข้าไว้ และดูแลข้าเป็นอย่างดี ข้าจะไม่มีวันลืมบุญคุณของท่านเลย" ลูกนกกระทากล่าวด้วยน้ำเสียงสั่นเครือ

พญานกกระทายิ้มอย่างอ่อนโยน "เจ้าไม่ต้องคิดมาก การช่วยเหลือผู้อื่นนั้นเป็นหน้าที่ของข้า และเมื่อเจ้าหายดีแล้ว เจ้าก็จงระมัดระวังตัวให้มากขึ้น อย่าได้ประมาทอีก"

แต่แล้ว วันหนึ่ง ขณะที่พญานกกระทากำลังพักผ่อนอยู่ใกล้รัง ก็มีสุนัขจิ้งจอกป่าร้ายตัวหนึ่ง ที่มีรูปร่างผอมโซ ดวงตาเหลือกกลม จ้องมองมาที่พญานกกระทาด้วยความหิวกระหาย สุนัขจิ้งจอกตัวนี้เป็นสุนัขจิ้งจอกที่ชั่วร้ายและเจ้าเล่ห์ที่สุดในป่า มันได้ยินเรื่องราวว่ามีนกกระทาตัวหนึ่ง อาศัยอยู่เป็นครอบครัว และชอบใช้เวลาส่วนใหญ่อยู่ใกล้บึง

สุนัขจิ้งจอกค่อยๆ ย่องเข้ามาใกล้รังนกกระทา โดยใช้พงหญ้าปกปิดกาย มันแอบมองดูพญานกกระทาและบริวารด้วยความหวังว่าจะจับเหยื่อได้สักตัว

พญานกกระทาสังเกตเห็นความผิดปกติบางอย่าง มันได้ยินเสียงฝีเท้าของสุนัขจิ้งจอกที่ย่องเข้ามาอย่างเงียบเชียบ

"ระวัง! มีสุนัขจิ้งจอกป่าร้ายกำลังเข้ามา!" พญานกกระทาร้องเตือนบริวารของตน

ทันใดนั้น สุนัขจิ้งจอกก็กระโจนเข้าใส่รังนกกระทาอย่างรวดเร็ว พญานกกระทาเห็นดังนั้น จึงรีบสละชีวิตตนเองเข้าขวางหน้าสุนัขจิ้งจอก เพื่อเปิดโอกาสให้บริวารและลูกนกกระทาตัวที่เคยบาดเจ็บได้มีเวลาหนี

"พวกเจ้าจงหนีไป! ข้าจะถ่วงเวลาให้!" พญานกกระทากล่าวเสียงดัง

สุนัขจิ้งจอกเห็นพญานกกระทาเข้ามาขวาง ก็ยิ่งโกรธแค้น มันพุ่งเข้าตะครุบพญานกกระทา พญานกกระทาก็ใช้ปีกและเล็บของตนต่อสู้ป้องกันอย่างสุดกำลัง

ลูกนกกระทาที่เคยบาดเจ็บ และบริวารของพญานกกระทาทั้งหลาย ต่างก็ตกใจกลัวอย่างสุดขีด แต่เมื่อเห็นการเสียสละของพญานกกระทา พวกมันก็ไม่ลังเลที่จะหนีไป

สุนัขจิ้งจอกพยายามที่จะตะครุบพญานกกระทา แต่พญานกกระทาก็หลบหลีกได้อย่างคล่องแคล่ว มันใช้กลอุบายหลอกล่อสุนัขจิ้งจอกให้ไล่ตามตนออกไปจากบริเวณรัง

ขณะที่พญานกกระทากำลังหลอกล่อสุนัขจิ้งจอกอยู่นั้นเอง สุนัขจิ้งจอกก็พลาดท่าลื่นล้มลงไปในหลุมที่ซ่อนอยู่ใต้พงหญ้าอย่างไม่ทันตั้งตัว

พญานกกระทาเห็นดังนั้น ก็รีบโผบินไปยังหลุมนั้น และใช้ปากของตนที่แข็งแรง ค่อยๆ ดึงสุนัขจิ้งจอกขึ้นมาจากหลุม

สุนัขจิ้งจอกเมื่อถูกดึงขึ้นมาจากหลุม ก็ตกตะลึงในความเมตตาของพญานกกระทา

"เจ้า... เจ้าทำเช่นนี้กับข้าได้อย่างไร? ข้าพยายามจะจับเจ้ากินแท้ๆ" สุนัขจิ้งจอกกล่าวด้วยน้ำเสียงประหลาดใจ

พญานกกระทาตอบด้วยน้ำเสียงสงบนิ่ง "แม้เจ้าจะเป็นผู้ที่คิดร้ายกับข้า แต่ข้าก็ไม่สามารถละทิ้งความเมตตาของข้าได้ การช่วยเหลือผู้ตกทุกข์ได้ยากนั้น เป็นหน้าที่ของข้า"

สุนัขจิ้งจอกเมื่อได้ฟังคำตอบของพญานกกระทา ก็รู้สึกละอายใจในพฤติกรรมของตนเป็นอย่างยิ่ง มันน้อมศีรษะลงกราบพญานกกระทา และขอขมา

"ข้าพเจ้า ขอขอบพระคุณท่านพญานกกระทา ข้าพเจ้าได้เห็นถึงความเมตตาอันยิ่งใหญ่ของท่าน ข้าพเจ้าจะกลับตัวกลับใจ และจะไม่ทำร้ายสัตว์อื่นอีกต่อไป" สุนัขจิ้งจอกกล่าวด้วยความสำนึกผิด

ตั้งแต่นั้นมา สุนัขจิ้งจอกป่าร้าย ก็กลับกลายเป็นสัตว์ที่อ่อนโยน และไม่เคยทำร้ายสัตว์อื่นอีกเลย ส่วนพญานกกระทาก็ได้กลับไปยังรังของตน บริวารและลูกนกกระทาต่างก็ดีใจที่พญานกกระทากลับมาอย่างปลอดภัย

ในที่สุด พระพุทธเจ้าก็ได้ตรัสสรุปเรื่องราวชาดกนี้ว่า:

"ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พญานกกระทาในครั้งนั้น คือเราตถาคต ผู้บำเพ็ญบารมีมาอย่างยาวนาน ส่วนสุนัขจิ้งจอกในครั้งนั้น คือพระเทวทัต ผู้ซึ่งเป็นศัตรูของเรามาตลอด"

คติธรรม

ความเมตตาและการเสียสละย่อมสามารถเปลี่ยนแปลงจิตใจของผู้อื่นได้ แม้แต่ผู้ที่เคยมีจิตใจเป็นอกุศล ก็สามารถกลับมาเป็นผู้มีจิตใจดีงามได้ หากได้รับการแสดงความเมตตาอย่างแท้จริง

บารมีที่บำเพ็ญ

เมตตาบารมี